Biznesmenet politikanë, fituesit dhe humbësit

 

Shpëtim Luku

Të klasifikohesh tek humbësit nuk i pëlqen askujt. Kjo vlen për cdo njeri, por është një ndjesi negative akoma më e fortë për biznesmenet. Sepse të mësuar për të fituar cdo garë, të stërvitur për të qenë konkurues, humbja e një beteje ua prish komfortin psikologjik atyre. Gjatë këtyre zgjedhjeve konkuruan nën sigla të ndryshme partish edhe një numur i konsiderueshëm biznesmenësh. Disa prej tyre tashmë do të jenë në Kuvendin e Shqipërisë me statusin e ri të deputetit, kurse disa të tjerë duhet të pajtohen me faktin se e tentuan dicka të tillë, por nuk ia arritën. Po kush janë fituesit?

Lawmaker Tom Doshi speaks to a Parliament’s commission discussing the prosecutors’ request to lift his immunity, Wednesday, March 25, 2015, after his claims Speaker Ilir Meta had been behind an assassination plot. Parliament on Thursday, March 26, 2015 voted in favor of the prosecutors’ call to arrest Doshi, expelled from the governing Socialists three weeks ago after the claims, and also for Christian Democrat Mark Frroku for false testimony in the case. (AP Photo/Hektor Pustina) Një nga emrat kryesorë që vërtetoi  dhe verifikoi edhe njëherë aftësinë e tij konkuruese  ishte Tom Doshi. Deputet në tre legjislatura të kaluara, Doshi këtë radhë konkuroi në rrethana tërësisht të pafavorshme për të. Sepse shumicën e katërvjecarit të fundit në Parlament e shpenzoi më së shumti në Prokurori për akuza nga më të ndryshmet.  U braktis nga grupi parlamentar ku bënte pjesë dhe të shumta ishin edhe sharjet e akuzat kundër tij. E megjithatë biznesmeni i njohur më së shumti si pronar i “Profarma” dhe “Aldosh Farma” tregoi se i mjafton edhe një sigël partie joaktive prej kohësh, sikurse është ajo e PSD-së, për të qenë fitues.

Një tjetër biznesmen fitues është Bujar Muca. Konkuroi në emër të PDIU-së. Biznesmeni i njohur i karburanteve dhe pajisjeve hidrosanitare bëri të mundur që partia e camëve të marrë në Elbasan një mandat të dytë, ndërkohë që në legjislaturën paraardhëse kjo parti  kishte vetëm një mandat në Elbasan. Kush e njeh nga afër Bujar Mucën e krijon menjëherë përshtypjen se persona të tillë dinë ta klasifikojnë veten tek fituesit, edhe pse mund të konkurojnë nën flamurin e një partie që nuk ka shumë elektorat.

Agron Shehaj është një tjetër biznesmen fitues. I renditur i pari në listën e PD-së për qytetin e Vlorës  fitorja e tij ndoshta nuk është ndonjë habi e madhe, pasi ndodhej në vendin më të sigurt të mundshëm të listës. Mirëpo për Parlamentin e ri shqiptar dhe sidomos për grupin parlamentar të PD-së, themeluesi dhe ish administrator i kompanisë “Intercom Data Service” besoj se do të jetë një vlerë e shtuar. Aq më tepër që bëhet fjalë për një person që vjen nga Italia, vend ku ka emigruar që në moshë të re.

Një biznesmen tjetër që i shtohet Parlamentit shqiptar është edhe Ilir Ndraxhi, Administratori i kompanisë IAM. Deri tani Iliri është marrë me tregtim plehrash kimikë, ushqimesh për blegtorinë apo import drithërash për industrinë e blojës, kurse nga shtatori do I duhet të mendojë e veprojë si ligjvënës. I kandiduar në listën e PS-së së Durrësit, Ndraxhi u identifikua nga kjo forcë poltike si një nga individët më të zotë për të konkuruar në një zonë si Shijaku. Dhe ia doli me sukses.

Tek biznesmenët fitues u rendit edhe Arben Pëllumbi i PS-së.

Agron DukaDhe sikurse thamë edhe më lart, cdo betejë ka fituesit, por edhe humbësit e saj.  Dy nga biznesmenët humbës më të mëdhenj janë Agron Duka dhe Astrit Veliaj. Të dy kandiduan në emër të PD. Agron Duka është jo vetëm një biznesmen i mirënjohur, por gjithashtu edhe një politikan aktiv në Shqipëri. Disa herë deputet, por edhe ministër, ndoshta edhe atij vetë nuk mund ti ketë shkuar kurrë në mëndje se ai do të rreshtohej tek humbësit. Nëse do të shpreheshim me gjuhën e futbollit, ai është blofi i madh i zgjedhjeve. Gjë që e pranoi edhe vetë në një deklaratë të fundit kur tha se” ns do ta njihja mirë situatën, atëhere do konkuroja me sigël tjetër e do të fitoja me siguri”.

Pronari i “Albania University”, Astrit Veliaj e pasuron listën e humbësve. I kandiduar i dyti në listën e PD-së së qarkut Berat, Veliaj pa se kjo nuk ishte e mjaftueshme për të fituar. Ndaj dhe atij i duhet të ngushellohet me faktin se për një katervjecar ishte deputet dhe se mund të tentojë sërish herë tjetër

Astrit VeliajListës së humbësve i bashkëngjitet edhe Adi Haxhiymeri, Administrator i kompanisë së mirënjohur “Prima”. Haxhiymeri ishte propozim i kreut të Partisë Agrare Ambientalistë, Agron Duka dhe pjesë e negociatave që ky bëri me kreun e PD-së Basha për të vendosur edhe një kandidat tjetër, vec vetes, në zonë të sigurtë. Por me sa duket numri 13 në listën e PD-së së qarkut Tiranë nuk paska qenë zonë e sigurtë, ndaj dhe Haxhiymerit i duhet të pajtohet me humbjen e parë në jetë të një gare.

Jeta vazhdon, biznesmenët që morën mandatin e deputetit do iu duhet të nisin një rrugëtim të ri d he vetëm në fund të mandatit do të bëjnë një bilanc nëse bënë mirë apo keq që ndërruan statusin e biznesmenit me atë të politikanit.

Telekomunikacionet 2016, keq kompanitë, por mirë për qytetarët

celular 3

Shpëtim Luku

A i keni vënë re tendat e hapura nga kompanitë celulare si risi në kërkim të konsumatorëve të rinj nëpërmjet ofertave joshëse? Me numura falas apo internet, sms e minuta pa fund? A i keni vënë re se si përpiqen që në kushtet e një tregu tejet të mbingopur, përpiqen të joshin konsumatorët egzistues të kalojnë nga një kompani në tjetrën, duke ruajtur numrin egzistues?!

Sigurisht që po, pasi, secilit i ka rënë rasti të përballet me të tilla oferta. Janë lëvizje e manovra tregu të  natyrshme e të zakonshme, por që dëshmojnë një realitet: ditë të këqija kanë ardhur për kompanitë e telefonisë celulare. Statistikat që tregojnë performancën ekonomiko -financiare të këtyre kompanive gjatë vitit 2016 e përforcojnë konkluzionin e  stimuluar nga vëzhgimi vizual. Një nga treguesit më të rëndësishëm që tregon efektivitetin e një kompanie është fitimi dhe gjatë vitit 2016 ky tregues ishte respektivisht: 400 milionë lekë për Vodafonë Albania, 155 milionë lekë për Telekom Albania dhe 1.17 miliardë lekë për Plus Comunication. Kurse ALBTelekom duket se ka qenë edhe me dobët se sa kaq, sa i takon këtij treguesi. I krahasuar me një vit më parë treguesi i fitimit ka njohur një përkeqësim të ndjeshëm në dy kompanitë kryesore të këtij tregu: Vodafonë Albania dhe Telekom Albania, pasi në vitin 2015, Vodafonë regjistronte një fitim prej 1.5 miliardë lekëve, pra afro tre herë ë gjysëm më shumë se sa vitin pasaardhës. Edhe më e madhe është rënia tek Telekom Albania, pasi fitimi i kësaj kompanie ka rënë rreth 6 herë në vitin 2016, krahasuar me një vit më parë. Një realitet intrigues sa i takon fitimit paraqet Plus Comunication, e cila e ka përmirësuar këtë tregues mbi 1.5 herë. Por duket se me teper se sa permiresim performance, ky tregues rezulton i tille nga disa masa, sikurse eshte clirimi i kompanise nga barra kreditore, te cilen e kane marre persiper aksioneret e kompanise ne menyre private.

foto cel 2Interneti dhe aplikacionet e ndryshme nëpër smartphonë, masivizimi i përdorimit të tyre duket se ka dhënë ndikimin e tyre negative edhe sa i takon volumit të aktivitetit të kompanive të telekomunikacioneve në Shqipëri. Sepse edhe sa i perket këtij treguesi, tre kompani kanë renie dhe vetëm njëra ka rritje. Konkretisht, Vodafonë Albania ka regjistruar një aktivitet prej  17.4 miliardë lekë gjatë vitit 2016, ndërkohë që një vit më parë aktiviteti i saj ishte  20 miliardë lekë. Telekom Albania ka regjistruar në vitin e fundit një aktivitet prej 11.4 miliardë lekë, ndërkohë që në 2015 aktiviteti i saj ishte 17.8 miliardë lekë.  Po kështu Albtelekon ka regjistruar një aktivitet prej 9.3 miliardë lekë, ndërkohë që në vitin paraardhës ky tregues ishte në nivelin e 14.6 miliardë lekëve.  Plus Comunication vazhdon të thellojë intrigën dhe misterin pasi, gjatë vitit 2016, regjistroi një xhiro biznesi prej  6.5 miliardë lekësh, ndërkohë që në 2015, aktiviteti i saj ishte 2.7 miliardë lekë.

Nga kjo panorama shifrash del konkluzioni se tregu i telekomunikacioneve tashmë është tërësisht i liberalizuar, me të gjitha përfitimet e mundshme të qytetarëve prej këtij liberalizimi. Koha kur kompanitë fitonin shuma marramendëse duket e largët.

 

Makina më e shtrenjtë në Shqipëri? Ja biznesmeni që e ka

 

Një makinë e mirë është  luks që një biznesmen mund tia lejojë vetes. Dhe në fakt, përgjithësisht, biznesmenët shqiptarë lëvizin në makina të shtrenjta dhe komode. Për këtë mjafton psh një eveniment biznesi për të kuptuar që parku i automjeteve personale të biznesmenëve është i larmishëm në marka e modele makinash. Inagurimi i sallonit të ri të Auto Star Albania-s ishte një rast i mirë shpalosjeje të këtij luksi, pasi aty ishin të ftuar rreth 2500 persona, kryesisht nga fusha e biznesit. Dhe në këtë mori mjetesh një kuriozitet është i pashmangshëm. Cili është ai që ka makinën më luksi, cili është personi që e ka makinën më të shtrenjtë në Shqipëri? Ky status I takon biznesmenit Ramë Geci me Roll Royce-n e tij. Makina është blerë në Gjermani për 428 mijë euro. I pyetur nëse makina e tij është më e shtrenjta që lëviz nëpër rrugët shqiptare, Geci përgjigjet me sensin e tij të njohur të humorit: sbesoj se ka ndonjë person tjetër që mund të bëjë budallallëk të paguajë 12 milionë lekë të reja TVSH për një makinë personaleJ. E parkuar cdo ditë në ambientet e Hotel Tiranës, Rolls Royce është edhe një dëshmi fuqie financiare të biznesmenit të njohur shqiptar.

Por ka edhe biznesmenë të tjerë, të cilët preferojnë makina tepër luksoze. I tillë është edhe Samir Mane me BENTLEY-n e tij, një makinë, cmimi i së cilës fillon me 150 mijë euro. Drejtori i Përgjithshëm i SIGAL-it, Avni Ponari përdor një Range Rover, po kështu edhe biznesmenet Artan Mene dhe Irfan Hysenbelliu. Cmimi i kësaj makine shkon diku tek 100-120 mijë euro. Agron Papuli si biznesmen i tregtimit të makinave të reja shquhet për përdorimin e modeleve të reja të makinës që tregton. Psh kohet e fundit ka në përdorim makinën Genesius G80 të Hyundait, një makinë premium që kushton 96 mijë euro. Edhe shumë biznesmenë të tjerë me makina të këtyre niveleve lëvizin.

Hyundai Auto Albania, dy gëzime në një dite

 

Feston 10 vjetorin dhe prezanton modelet Ionic hibrid e elektrik dhe Genesis G 80

Ionic hibrid

Nën shoqërinë ë shumë të ftuarve dhe në një ceremoni mbresëlënëse, kompania shqiptare e tregtimit të makinave të reja, Hyundai Auto Albania festoi 10 vjetorin e krijimit të saj. Janë 10 vite përgjatë të cilave kjo kompani është rritur në mënyrë graduale, për të bërë markën Hyundai një ndër market më të dashura të makinave të reja për shqiptarët. Është një sukses i gatuar nëpërmjet një përkushtimi të përditshëm karshi klientit, ku sic tha administrator i Përgjithshëm i saj, Artan Qesko “ ashtu sikurse është edhe simboli i hyundait, shtrëngimi i duarve, ne iu kemi dhënë respektin e vlerësimin tonë, karshi besimit që na keni dhënë ju”. Por ceremonia  nuk ishte thjesht dhe vetëm për të festuar si qëllim në vetëvete me klientët, të apasionuarit pas markës Hyundai etj. Sepse kompania në këtë rast promovoi edhe dy modele të reja makinash: Ionic në variantin hibrid dhe elektrik dhe makinën Genesis G 80. Në këtë mënyrë, Hyundai Auto Albania ekspozon një qasja të re kundrejt tregut, duke ofruar produkte shumë miqësore me mjedisin, por edhe mjaft kursimtare e të leverdisshme për qytetarin. “Nëpërmjet kësaj filizofie veprimi keni hedhur bazat për sukses për dhjetë vitet e ardhshme”-tha drejtori rajonal i Hyundait.

Sigurisht, Shqipëria akoma nuk është e përgatitur sic duhet për infrastrukturën që kërkojnë mjetet elektrike dhe hibride, por futja e modeleve të tilla në treg është një shtysë e fuqishme që institucionet përkatëse të bëjnë ndërhyrjet e duhura në mënyrë që edhe Shqipëria të ecë me ritmin e vendeve të tjera në këtë drejtim.

A është një lajm i mirë një qendër e re tregtare?

 

 

Shpetim Luku

 

Së fundmi kryeqytetit iu shtua edhe një qendër e re moderne tregtare: Toptani Shopping Centër. Një strukturë e mahnitëshme, me një dizajn atraktiv, me një arkitekturë bashkëkohore dhe me një kujdes edhe për detajet më të vogla, qoftë në ambientet e brendshme, edhe ato të jashtme. Dhe ne fakt nuk kishte si të ishte ndryshe, përderisa kemi të bëjmë me një investim të konsiderueshëm në nivelet e 50-60 milionë eurove. Në këtë kuptim, investimi prej një privati i kuotave të tilla kapitali është një gjest mëse i admirueshëm dhe në drejtim të sipërmarrësit duhet të shkojnë fjalët dhe konsideratat më të mira. Por pyetja e shprehur që në titull të shkrimit lidhet me sektorin ku është investuar. Pra, a është një investim i mirë, a është një lajm i mirë për biznesin e qendrave tregtare futja e një operatori të ri? A kishte vend edhe për operatorë të tjerë? A mund të sigurojë sukses një operator i tillë apo edhe nëse do të jetë i suksesshëm, ky sukses do të ndërtohet dukë nxjerrë një apo disa operatorë të tjerë nga tregu? Në c’nivele ndodhet risku i investimit në një fushë të tillë?

 

Tendenca e ndërtimit të qendrave tregtare po shihet si një mundësi alternative investimi në Shqipëri, dhe kryesisht, në Tiranë tashmë.

Por edhe ky lloj tregu shumë shpejt do të ballafaqohet me sfidat jo vetëm të investimit në ndërtim, por sidomos, në atë çka vjen më pas, të menaxhimit dhe të mbajtjes në vazhdimësi.

Anembanë vendit, ky lloj investimi shihet si formë alternative në të patundshmet e tjera, si apartamentet dhe vilat.  Por nga ana tjetër, nuk merren parasysh sfidat e dukshme dhe të padukshme të këtij tregu, i cili në vetvete është pjesë integrale e klimës ekonomike dhe e fuqisë blerëse makroekonomike të vetë popullatës.

Natyrisht që për vetë përqendrimin demografik dhe zhvillimin ekonomik, shumica e këtyre qendrave janë fokusuar në Tiranë, i cili mban sot jo pak por 6 qendra të ndryshme.  Kjo duke anashkaluar njëfarësoj dhe me plot risqe të fshehura tejngopjen e këtij tregu tashmë.

Po të analizohet me pak më shumë vëmendje, që një qendër tregtare të funksionojë në limitet minimale të rentabilitetit, duhet të realizojë jo pak por rreth 30 milionë lek xhiro ditore.  E përkthyer ndryshe për meter katror të punueshëm, duhet të realizojë rreth €3000/m2.  Shtimi i qendrave të reja nënkupton shtim shërbimesh, jo prodhimi apo ca më pak, eksporti.  E parë kjo në këndvështrimin e një tregu thuajse hermetik dhe në një ekonomi me ritme zhvillimi shumë të ulta, sektori i këtyre investimeve në shërbime, dashje pa dashje do të fillojë të konsumojë vetvetetn dhe potencialet e kufizuara që ka vetë nevoja globale vendase për shërbime.toptani center 1

Dhe kjo e parë vetëm nga ana sasiore.

Nëse vetë ky lloj zhvillimi në dukje, por i rremë dhe plot risqe në realitet, analizohet nga ana cilësore, situata bëhet edhe më komplekse dhe pikëpyetjet shtohen edhe më shumë.  Kjo për vetë faktin se ka një “copy-paste” (ripërsëritje) të frikshme dhe shqetësuese të markave dhe dyqaneve që ofrojnë qendrat e reja.  Jo vetëm që nuk sjellin risi, por shtojnë nivelin e monotonisë duke, jo vetëm konfuzuar blerësin, por edhe duke e dekurajuar atë në krijimin e një klime të njëtrajtshmërisë lineare.

Një qasje e tillë e investimeve të gabuara në një treg të mbingopur të shërbimeve, shtimi i të cilave cënon rishtarët por edhe ekzistuesit.  E kombinuar kjo nga mungesa e risive në marka dhe konceptime, herët e vonë do të japë efektet e veta negative tek këto qendra, duke bërë që e njëjta ‘tortë’ buxheti të ndahet jo më në thela, por të copëzohet në thërrime.  Nga ana psikologjike, tregu i shërbimit të qendrave tregtare do t’i ngjajë një lagjeje me 10 kafene, ku banori do të ikë me vrap të ndërrojë lagje nga monotonia.  Ashtu edhe si në bujqësi, monokultura e varfëron truallin.  Edhe në këtë treg shërbimesh, monotonia rutinore, pa larmishmëri dhe shtim të pastudiuar volumesh, ka tendencë për ezaurimin e “poçes” buxhetore të disponueshme nga konsumatorët.

Po çfarë ndodh me tregun evropian të qendrave tregtare dhe investimeve të formatit ‘large-scale’ në sketorin e qendrave tregtare.

Me qëllim ruajtjen e ekuilibrave mes iniciativës së lirë dhe shmangies së investimeve kaotike, vende të ndryshme evropiane ruajnë standarde dhe hapësira të dedikuara për këto lloj investimesh dhe sipërmarrjesh.  Një kriter shumë i prekshëm dhe domethënës për këto standarde është studimi i raportit të sipërfaqes së lëshuar me qera për mijë banorë (GLA/000.)  Një studim i ngjashëm i realizuar nga Cushman & Ëakefield, “European Shopping Centre Development Report”, përshkruan ritmet e rritjes së tregut të shërbimeve me investime në qendrat tregtare, si dhe identifikon evolucionin e këtij raporti në vendet evropiane.

Vende të zhvilluara si Gjermania (180m2/000 banorë), Belgjika (115m2/000 banorë), Greqia (56m2/000 banorë) janë ndër vendet me koeficient narmal dhe të ulët.  Koeficientin më të lartë e kanë kryesisht vendet skandinave, si Suedia (me 417m2/000 banorë) dhe Finlanda (399m2/000 banorë)

Nga ana tjetër, duhet parë me kujdes edhe raporti që ky koeficient zë karshi të ardhurave për frymë.

Kjo sepse, në total, koeficienti shqiptar i qendrave tregtare sot është mbi 200m2/000 banorë, por nga ana tjetër, vendet e lartcituara kanë të ardhura për frymë dhe zhvillim ekonomik ku e ku më të lartë. (Shqipëria në vend të 127-të, me $11.900 për frymë, Gjermania në vend të 27-të me $48.200/frymë, Suedia në vend të 25-të me $49.700/frymë, Finlanda në vend të 40-të me $41.800/frymë.)

Nëse koeficienti shqiptar i qendrave tregtare krahasohet me vendet e rajonit apo të ngjashme evropiane, pavarësisht se është në vend të fundit nga zhvillimi ekonomik, kemi Serbinë me koeficient 61m2/1000 banorë, Bosnjën me 68m2/1000 banorë, Bullgarinë me 106m2/000 banorë.

Duke marrë në konsideratë vendet poshtë klasifikimit ku renditet Shqipëria për të ardhura për frymë, por nga ana tjetër koeficientin e lartë karshi vendeve të rajonit dhe disa prej atyre të zhvilluara evropiano-perëndimore, vërehet qartë një shpërpjestim kontradiktor zhvillimi.  Thënë ndryshe, një format i gabuar tashmë investimesh.

Pa tentuar të replikohet Kasandra, shtimi pa kriter në sasi dhe monotoninë cilësore të qendrave tregtare, do të ketë patjetër si pasojë efektin domino në shtim presioni për mungesë dhe shterrim të ardhurash, ulje të sforcuara shpenzimesh të vetë qendrave, ulje e cilësisë së shërbimit, pakësim të fuqisë së punësuar, mungesë furnizimesh, ulje detyrimesh të derdhura në buxhetin e shtetit, e tek e fundit, edhe mundësi për informalitet dhe evasion fiskal.

Është e qartë pra se del detyrë e politikë-bërësve të kenë më shumë kujdes në ruajtjen e ekuilibrave mes iniciativës së lirë dhe asaj të ruajtjes së standardeve dhe monitorimit dhe shmangies së investimeve të gabuara dhe zhvillimeve kaotike.  Në këtë treg tashmë të tejngopur, do të mund të mbijetojnë vetëm ato që kanë eksperiencën dhe risitë, ndërsa të tjerat, kopjet dhe replikimet, do të tentojnë të futen në vështirësi dhe për më tepër, të vërtetojnë edhe një herë më shumë dhe panevojshmërisht investimet e gabuara nga kopjet e shëmtuara. (pa dashur të risillet në vëmendje shembulli i Casa Italia apo edhe i City Park, me gjithë shkëlqimin dhe rënien e tyre.)

Këtu edhe një herë e më shumë, vjen në skenë me të gjitha kontrastet e përgjegjësive dhe të rëndësisë së faktorit rregullator shtet, i cili duhet të stimulojë zhvillimin e qëndrueshëm dhe të orientojë investimet drejt formave dhe tregjeve të duhura, duke shmagur kaosin dhe konkurrencën e dëmshme dhe gangrenizuese.

A ia vlen që një biznesmen të bëhet politikan?

 

Shpëtim Luku

 

Zgjedhjet e qershorit po afrojnë dhe në dyert e shumë biznesmenëve ka arritur oferta e partive të ndryshme politike për ti inkuadruar ata në politikë. Por a ia vlen që një biznesmen shqiptar ti përgjigjet pozitivisht kësaj oferte?

Ti japësh përgjigje kësaj pyetje nuk është fare e thjeshtë sepse gjithkush mund të ketë këndvështrimin dhe opinionin e tij në raport me këtë cështje. Vetë ata, të cilëve iu është drejtuar oferta, mund të përdorin arsyetime nga më të ndryshmet. Mund të gjejnë argument pro, por mund të rreshtojnë edhe një sërë argumentash kundër, kur i duhet të refuzojnë ftesa të tilla. Ndërsa ne do të përpiqemi ti japin një përgjigje pyetjes së mësipërme duke  iu referuar retrospektivës sepse historia e rektutimit të biznesmenëve në politikë nuk filloi sot. E kaluara është si një galeri që përmbledh në gjirin e saj biznesmenë, për të cilët kalimi në politikë rezultoi një hap i pamenduar mire deri në fatalitet. Ndër të parët biznesmenë që u inkluduan në politikë ishte biznesmeni i hidrokarbureve Shyqyri Duraku. I zgjedhur si deputët në legjislaturën 2005-2009, ai ishte në atë kohë një ndër protagonistët më të spikatur në biznesit të hidrokarbureve. Mirëpo mandatin e deputetit e përfundoi me një kosto të lartë si biznesmen. Sepse vërtet ai është një njeri i pasur sot, por  në fushën e biznesit ka humbur shumë kuota, të cilat nuk jemi të sigurtë nëse do ti humbiste po  të mos e kishte bërë këtë kapërcim.

Sami Gjergji është një tjetër biznesmen apo më saktë ish biznesmen që nuk i rezistoi dot tundimit për tu përfshirë në politikë. Në kohën kur e bëri këtë lëvizje ishtë administrator i përgjithshëm i kompanisë së mirënjohur Floryhen. Me pas edhe i kompanisë së prodhimit të qumështit “Primalat”. Kompania e prodhimit të vezëve “Floryhen” ishte lidere e tregut, me rreth 40 për qind të tij. Mirëpo sot të dyja kompanitë nuk egzistojnë sepse kanë falimentuar. Vetë Sami Gjergji e gjen shkakun kryesor të dështimit të tij tek politika. Dhe gjasat janë që të jetë vërtet kështu, pasi disheza e kompanisë, problemet e saj filluan të shumëfishohen në kohën kur Gjergji i gëzohej statusit të deputetit.

Pilo Kerri është një tjetër biznesmen i cili ushtroi edhe detyrën e deputetit, për tiu kthyer sërish biznesit, por që sot rezulton se cikli biznes-politikë-biznes më shumë i ka prishur punë se sa i ka rregulluar.

Le të ndalojmë pak edhe tek biznesmeni Koco Kokëdhima. Për vetë dozat e protagonizmit të tij, të gjithë e mbajnë mend apogjeun e tij si politikan. Rol tejet aktiv, intervista të shumta, status i një deputeti të privilegjuar. Mirëpo emocionet positive që i vinin nga kjo situatë besoj se neutralizoheshin nga vënia në epiqendër të sulmeve të tij prej opozitës. Me akuzën e madhe si fjalë: konflikti i interesit dhe përfitim në mënyrë të padrejtë prej fondeve publike. Por që në të vërtetë kjo akuzë e bujshme ishte e konkretizuar në një kontratë qesharake ofrimi shërbimi internet me një komunë të rrethit Durrës. Më pas erdhi dërgimi i cështjes në Gjykatën Kushtetuese, pastaj heqja e mandatit të deputetit, pastaj mbarsja me një inat karshi krerëve të partisë. Kolegëve të tij e Grupit Parlamentar etj etj.

Por rasti më domethënës i kostove që mund të paguash nga politika kur ndërron biznesin me të është ai i Mark Frrokut. Me një siguri të arsyeshme mund të thuhet se nëse Mark Frroku nuk do ishte ngatërruar me politikën ai ndoshta do të ishte ai që kishte qënë para përfshirjes në të, një person me një të kaluar të dyshimtë, por pa u ngacmuar nga asnjë institucion ligjzbatues. Veprimi që bëri duke kaluar në politikë e ekspozoi në radhën e personave, kundrejt të cilëve vëmëndja e institucioneve ligjzbatuese është më e madhe. Dhe jo sepse ato janë të përkushtuar kundrejt zbatimit të ligjit, porse ato vihen në puna nga akuzat reciproke politike. Kur flitej për nevojën e dekriminalizimit të politikës emri i Mark Frrokut ishte argument kryesor me të cilën synohej të ilustrohej dukuria. Ka edhe mjaft biznesmene të tjerë që duket se kanë blerë telashet me para dhe publiku mund ti sjellë vetë lehtë ndër mend.

Por a ka biznesmenë që duke u shndërruar politikanë ia kanë parë hajrin politikës? Sigurisht që ka. Por e sigurtë është se numri i atyre që kanë vjelur pasoja të ndryshme nga pritshmëritë është shumë më i madh se sa i atyre që iu kanë dalë mirë llogaritë. Kjo të bën të mendosh se, të blesh të drejtën e kandidimit, të  të japin të drejtën e financimit, të eleminosh konfliktin e interesit duke u shkëputur qoftë edhe formalisht nga biznesi yt, pastaj të rrish vigjilent se mos të gjejnë gjurmë kompromentuese, nuk duket një biznes i mirë.

Ford, makina më e shitur në tregun shqiptar

 

Kompania e tregtimit të makinave “Albania Motor Company” ka arritur një sukses të vërtetë përgjatë vitit 2016. Fordi, makina që ajo tregton në tregun shqiptar rezultoi më e shitura. Me 537 makina të reja të shitura, marka Ford lë pas vetes të gjitha markat e tjera të makinave të reja, duke shënuar kështu një rezultat, që përbën një rritje prej 33 për qind krahasuar me një vit më parë. Kjo i ka mundësuar kompanisë jo vetëm statusin e asaj që ka brandin më të shitur në tregun shqiptar, por edhe disa vlerësime nga shtëpia e mirënjohur automobilistike “General Motors” . Kështu, “Albania Motor Company”, përfaqëson kompaninë me performancën më të mirë gjatë vitit 2016 të shitësve të makinës Ford në Europë. Ndërkohë që stafi i saj është vlerësuar ekipi menaxhues më i mirë për vitin 2016.

Tregu i makinave të reja në Shqipëri njohu një rritje të vogël gjatë vitit 2016, duke arritur në afro 2700 makina në vit. Megjithatë ky treg mbetet sërish në përmsa tejet modeste kur kujton se një shtet si Bosnja dhe Hercegovina, i ngjashëm shumë më Shqipërinë në përmasa dhe tregues ekonomik shiti për vitin 2016 8700 makina të reja.

Biokarburantet, ligji akoma në letër

 

Mjaft kompani karburanti, me përjashtim të Kastrati-t nuk i përmbahen ligjit për të përzier karburantin klasik të tyre me Biodiesel dhe bioetanol.

Shpëtim Luku

Edhe pse të bësh biznes në Shqipëri sa vjen e bëhet më e lehtë-kështu thonë raportet ndërkombetare-sërish duhet me qenë i kujdesshëm. Sepse mund të zgjidhësh problemin e identifikimit të produktit apo shërbimit që do të ofrosh, mund të bësh kalkulimet e duhura të plan biznesit, mund të projektosh klientelën tënde potenciale, mund të gjesh edhe fondet përkatëse të investimit, por t ë gjitha këto mund të mos mjaftojnë. I rëndësishëm dhe me mjaft ndikim në ecurinë e një biznesi është edhe vullneti i shtetit, i institucioneve përkatëse të tij për të zbatuar ligjin. Biokarburantet janë shembulli më i mire, nëpërmjet të cilit, mund të ilustrohet ajo cfarë thamë më lart. Një ligj për biokarburantet është miratuar që  në vitin 2009 si rrjedhojë e angazhimeve të Shqipërisë në kuadrin e protokolleve ndërkombëtare për dhënien e kontributit në uljen e ndotjes globale mjedisore. Mbi bazën e këtij ligji, qeveritë  që kanë ardhur që nga viti 2009 duhet të përcaktonin masën e përdorimit të bioetanolit dhe biodieselit. Në fakt, qeveria aktuale e ka përcaktuar në vitin 2016 përdorimin në masën 10 për qind të bioetanolit dhe 7 për qind të biodieselit. Kurse për vitin 2017 raportet do jenë 95:5. Pra 95 për qind diesel dhe benzinë klasike dhe 5 për qind bioetanol dhe biodiesel. Por problem është se në procesin e zbatimit konkret të ligjit hasen shumë probleme. Ose është më mirë të thuhet se ligji ka mbetur thjesht në letër. Sepse të dy kompanitë e vetme që operojnë në këtë sector e që kanë lindur pas vitit 2010, pra, më vonë se sa kishte dalë ligji, operojnë në kapacitete minimale. Kjo do të thotë që ata që janë klientët potencialë të saj, kompanitë e tregtimit të karburanteve nuk trokasin fare në dyert e kompanive të  prodhimit dhe tregtimit të biokarburanteve për të tërhequr sasitë respektive në raport me kuotat e tregut që kanë. Nga të gjitha kompanitë e tregtimit të karburanteve vetëm shoqëria “Kastrati” është ajo që e përdor biokarburantin, qoftë për dieselin që shet e qoftë për benzinën. Kompanitë ë tjera as që kanë lidhje akoma me këtë ligj, më përjashtim ndoshta të ndonjërës  që furnizohen prej “Kastrati”. Arsyet e mosrespektimit të ligjit mund të jenë nga më të ndryshmet, duke nisur nga mungesa e infrastrukturës e deri tek mospasja e vullnetit. Mirëpo mospërdorimi i biokarburanteve është një shpjegim se pse karburantet klasike shqiptare mbeten të një cilësie të dobët, djegja e të cilave shoqërohet me clirim gazrash në sasi të mëdha prej automjeteve. Ndotja mjedisore e shkaktuar prej automjeteve është bërë një pikë e ndjeshme për politikbërësit, por edhe për qytetarët. Makinat e vjetra mbi 15 vjecare që qarkullojnë nëpër rrugët e Shqipërisë, shoqëruar dhe me karburantet që ato përdorin, përbëjnë një “paketë ndotëse” për mjedisin reduktimi i së cilës kërkon një reformë të vërtetë. Reformë që si hap të parë e me efekte të drejtëpërdrejta  duhet të ketë përmirësimin e cilësisë së karburanteve që tregtohen në vend. Përdorimi i biokarburanteve është në funksion të këtij qëllimi. Në të kundërt, mospërdorimi i tyre nga mosrespektimi i ligjit do të thotë jo vetëm angazhim e premtime formale në kuadrin e protokolleve ndërkombëtare, sikurse është ai i Kiotos, jo vetëm dëm ndaj qytetarëve, por edhe dëm ndaj subjekteve që ofrojnë këto produkte e që sot ndjehen të tradhetuar e të zhgënjyer. Pikërisht sepse institucione të caktuara të shtetit nuk bëjnë detyrën e tyre.

Elektriciteti, karburanti më i ri për makinat

Makinat elektrike, zgjidhja më e mirë për ambientin dhe buxhetin

Shpëtim Luku

Pak kohë më parë Porsche Albania dorëzoi një stok prej 11 makinash elektrike për policinë e Tiranës, çka e ktheu atë kompaninë e vetme të tregtimit të makinave që i ka ofruar tregut shqiptar një alternative të tillë. Pas prezantimin të grupit të parë të makinave elektrike që kanë nisur udhëtimin në rrugët Shqiptare, “Porsche Albania” tregton se tashmë se jo vetëm tregtimi i makinave elektrike, por sjellja e teknologjive më të reja në favor të mjedisit dhe publikut është pjesë e axhendës dhe filozofisë së saj të punës. Shpeshherë nuk mjafton vetëm të identifikosh, të predikosh me fjalë, të teorizosh apo të ankohesh. Por duhet edhe reagime dhe veprime konkrete. Për shembull, mund të flasësh gjithë ditën për ndotjen mjedisore të shkaktuar prej makinave super të përdorura, por cfarë bën konkretisht për ta reduktuar këtë fenomen?

“Porsche Albania” ka bërë hapin e parë që mesa duket do vazhdohet nga shumë të tjerë në këtë drejtim, ku me dy modelet Volkswagen e-Golf dhe Volkswagen e-up, i ka ofruar konsumatorit alternative tepër miqësore ndaj mjedisit.

Jo vetëm miqësore ndaj mjedisit, makinat elektrike mbartin përfitime të panumërta përsa i përket kostove të operimit dhe mirëmbajtjes.

Një Volksëagen Golf ka një konsum prej 12,7 kËh për 100 km. E përkthyer në vlerë monetare është më pak se 150 lekë për 100 km. Pavarësia e e-Golf është 190 kilometra ndërsa ajo e-up! 160 kilometra që i bën shumë të përshtatshme për udhëtimet në qytet por jo vetëm.

Por përfitimi vazhdon edhe në shërbimet periodike të makinës. Makinat elektrike nuk përdorin vaj lubrifikues (që është edhe një nga elementët më të kushtueshëm për shërbimet periodike). Ferrotat gjithashtu konsumohen shumë herë më ngadalë pasi motori elektrik ndihmon proçesin e frenimit duke gjeneruar gjithashtu energji e cila kalon në grupin e baterive.

Përfitimet e dukshme kanë bërë që shtete si Norvegjia në top listën e makinave më të shitura të kenë modelet 100% elektrike. Por edhe rajoni po ecën me hapa të shpejtë drejt makinave elektrike.

Vendi ynë fqinjë Maqedonia në Janar 2017 fillon mbështetjen e gjërë ndaj makinave elektrike ku ndër përfitimet e tjera janë:

– 3,500 Euro bonus për çdo makinë elektrike deri në 25,000 Euro dhe 5,000 Euro subvencion për çdo makinë mbi 25,000 Euro.
– TVSH nga 18% ne 5%
– Kalimi në çdo rrugë publike pa pagesë rruge.
– Parkimi falas në çdo parkim publik në vend.
– 5% e parkimeve publike (ose në konçension) do jenë të detyruara të instalojnë karikues elektrik.
– 2 karikues të shpejtë dhe 2 normalë do të montohen në çdo qytet si: Bitola (Manastir), Stip, Veles, Orhër, Prilep, Kocani, Kavadarci, Gevgelija, Radovis dhe Kriva Palanka.
– 2 karikues normal duhet të kenë edhe hotelet me 4 dhe 5 yje në parkimet respektive.
– Makinat elektrike do të lejohen të udhëtojnë në korsitë e rezervuara (si ato të autobuzëve)

– Po ashtu në 2017, pikat e karburanteve në autostrada në të gjithë vendin do kenë 1 karikues të shpejtë për makina elektrike.
– Në 2018 të gjitha këto pika duhet të kenë 2 karikues të shpejtë.
– Në 2019 të gjithë pikat e karburantit në rrugët ndërqytetase duhet të kenë të paktën 1 karikues elektrik.

 

E rëndësishme është që shteti shqiptar, konform nevojës emergjente që ka, për  uljen e normës së ndotjes së shkaktuar prej makinave të hartoje e zbatojë një plan masash për sitmulimin e këtyre makinave, njësoj sikurse kanë vepruar e veprojnë vendet e tjera, ku një makinë elektrike në rrugë është një ngjarje mëse e zakonshme.

SHEFQET KASTRATI

Emri i Kompanisë: Kastrati Group (Kastrati SHA,Kastrati, Albsig etj
Të ardhurat bruto 2015: 500 milionë EURO
(Kastrati SHA 350 mln, Kastrati 100 mln, Albsig 10 mln)
Numri i punonjësve: 1000 (Kastrati SHA 700,Kastrati 300)
Vendndodhja: Durrës

Në Shqipëri janë të pakta sipërmarrjet vendase të organizuara në trajtën e një grupi të mirëfi lltë. Një prej tyre është “Kastrati” Group. Madje më i fuqishmi prej tyre. Tre kompanitë kryesore të tij, të renditura në Top 200 kompanitë më të mëdha shqiptare, Kastrati SHA, Kastrati dhe Albania Siguracion(Albsig) kanë realizuar gjatë vitit 2015 një volum aktiviteti në nivelin e mbi 450 milionë dollarëve. Mirëpo veprimtaria e grupit është më e gjerë se kaq. Sepse ai përfshin gjithashtu edhe veprimtari hoteliere, bar restorantesh, ndërtimin. Gjatë vitit 2015 pjesë e Kastrati Group u bë edhe “Autostar Albania”, kompania që merret me tregtimin e makinave të reja të markës së mirënjohur Mercedes Benz. E megjithëse ka një veprimtari kaq të gjërë, kaq të diversifi kuar, sërish Kastrati Group identifi kohet me tregtimin e karburanteve me shumicë dhe pakicë. Kur themi Kastrati nënkuptojmë menjëherë karburantet. Sepse është një veprimtari 21 vjecare e kësaj kompanie në këtë fushë. Dhe jo 21 vite aktivitet me një statust të një operatori të zakonshëm, por janë 21 vite aktivitet si lider tregu. Janë 21 vite aktivitet me rritje të përhershme nga kompania.

Me Shume Informacion mund te gjeni tek libri “Biznesi Shqiptar, Me te miret 2016”