“Heroina e Punes Kapitaliste”

 

Shpetim Luku

Tek një kryqëzim në Lushnje, atje ku ndahen rrugët për në Fier e Berat, ndodhet një ndërtesë, në pamje te parë, mjaft e zakonshme. Nga ato ndërtesa që ka me qindra në Shqipëri.  Por brenda saj zhvillohet një aktivitet i jashtëzakonshëm. Ndërtesa,  pa ndonjë vlerë të madhe si aset është dhënë me qera nga pronari i saj. Kurse ata që e kanë marrë me qera kanë ndërtuar në të një aktivitet me vlera shumë të mëdha për vete, për mjaft fermerë të zonës e pse jo, edhe për bujqësinë në tërësi të zonës së Myzeqesë. Bëhet fjalë për kompaninë Elian-Export, një kompani e themeluar rreth 20 vite më parë, nga një grua e thjeshtë me origjinë nga Kucova, por e martuar dhe e vendosur prej kohësh në Lushnje, Neta Arapi. Një kompani e specializuar për eksportin e perimeve dhe frutave, kur vetëm gjatë vitit 2018 realizoi një eksport në nivelin e 5-6 milionë eurove në vende të tilla si Cekia, Kosova, Kroacia, Sllovenia, Lituania etj. Vlera e eksportit të realizuar në një vit mund të mos jetë  aq impresionuese nga ana sasiore sa të të detyrojë të reagosh uauuuu, por ama puna që bëhet për një rezultat të tillë është tejet e madhe dhe e admirueshme. Mjafton të sjellësh ndërmend që ajo vlerë eksporti është realizuar nga rreth 680 rrugë kamionash të vetë kompanisë. Mjafton të imagjinosh e përfytyrosh ciklin e kësaj pune që përfshin kontaktet dhe “kontratat” me fermerë të ndryshëm,  grumbullimin prej tyre të produkteve, ambalazhimin e tyre, bërjen gati për eksport, transportin e tyre prej mijëra kilometrash në vende të ndryshme e një sërë procesesh të tjera.

Dikur, para viteve 90, egzistonte një titull nderi, ai i Heroit apo Heroinës së Punës Socialiste, i cili akordohej për rezultate të larta të arritura në fushën e ekonomisë, kulturës, revolucionit tekniko-shkencor etj. Nuk mund të them e te shprehem nëse ky titull nderi qe aplikohej ne sistemin e dikurshem ishte i mirëadresuar e i mirëpërdorur, kur iu jepej shoferëve, traktoristëve, montatorëve, novatorëve e racionalizatorëve, të cilët punonit që atëhere për vitet aktuale. Por ajo që mund të thuhet me siguri sot është se Neta Arapi ia ka dhënë vetës titullin e Heroinës së Punës kapitaliste. Me backgroundin e një gruaje, që shumë vite të saj të para 90-ës i ka jetuar si punëtore, ajo tregon se cfarë mund të arrijë njeriu kur është i përkushtuar pas punës, kur punon ditë e natë, në diell e shi, kur sakrifikon për punën dhe suksesin. Kanë kaluar 20 vite, por ajo e mban mend sikur të ketë ndodhur dje, momentin që i ndryshoi jetën, duke i dhënë qartësinë e duhur për të bërë këtë aktivitet që bën sot. Merrej me tregti të fruta perimeve në tregun e Lushnjes, kur një biznesmen malazes i kërkon ti sigurojë një kamion me shalqin. Neta e mban frymen në Divjake dhe e realizon me sukses porosinë që mori kundrejt një shpërblimi, i cili e bën të qeshë sot kur e kujton. “E pyeta biznesmenin biznesmenin malazez nëse i pëlqeu malli që i gjeta dhe ai mu përgjigj në mënyrë pohuese, duke më porositur edhe kamionë të tjerë”-tregon Neta.

“Me vjen mirë, megjithëse më ke paguar si grua, ndonëse kam punuar sa  dy burra”-i ka thënë më tej ajo.

Por sot, këtyre kujtimeve Neta i kthehet e e iu referohet vetëm me humor, sepse ajo është e vetëdijshme se përfitimi  ishte i madh. Aty mori rrugë biznesi i saj i eksportit të frutave e perimeve. Aty filloi ndryshimi i saj i madh, nga një shitëse e thjeshtë në tregun me shumicë të Lushnjes, në një eksportuese e produkteve bujqësore si domate, lakër, speca, domate,shalqine, pjepra, rrush, etj nëpër tregjet europiane. Në ato momente nisi rrugë shndërrimi i Neta Arapit në një grua biznesi me përmasa e rëndësi për ekonominë e Lushnjes në vecanti. Aty nisi specializimi i ngushtë i saj si një grua që ushtron biznes në një fushë që ajo e njeh më mirë se cdokush tjetër. Në  një aktivitet me kontakte me të huaj, mosnjohja e një gjuhe mbase mund të përbëjë një dizavantash sipërfaqësor, që gjithsesi kompensohet nga femijët e saj, por Neta Arapi ka aftësinë kryesore që duhet për këtë lloj biznesi. Ajo flet shkëlqyeshëm gjuhën e produkteve bujqësore që grumbullon e shet. Nuk i duhen më shumë se sa disa sekonda që me atësinë e saj, me përvojën që ka grumbulluar e eksperiencën që ka krijuar ajo të marrë vendim për një produkt të caktuar nëse vlen apo jo për eksport. Dhe në fund të fundit, në këtë biznes, ky është edhe celësi i suksesit. Sepse duke qenë një biznes i vështirë, reduktimi i riskut mbi bazën e një aftësie  të rrallë seleksionuese është premisa dhe baza kryesore mbështetëse për sukses. Një biznes i tillë që realizohet në bashkëpunim me partnerë të huaj e ka të domosdoshme “shqisën” e dallimit të cilësisë së parë të produkteve. Sepse vetëm kështu mund të zhvillohet në mënyrë afatgjatë e me rritje nga njëri vit në tjetrin ai. Por ndërkohë, ky biznes kërkon edhe korrektesë shembullore me ata që janë furnitorët e tu. Pra fermerët e ndryshëm që dorëzojnë produktet e tyre. Neta Arapi e shpjegon me një gjuhë të thjeshtë filozofinë e kompanisë së saj. “Më shumë mërzitem, po qe se kontratorët e mi jashtë vendit ngelen të pakënaqur nga dy-tre paleta me mall, se sa të mos më nisin lekët për të gjithë sasinë e mallit”.

Kurse sa i takon detyrimeve karshi fermerëve, as që bëhet fjalë të devijojë një ditë nga marrëveshja me ta. Duke vepruar në këtë mënyrë, Neta Arapi është kthyer në një lloj magjistareje shitjesh. Është krijuar një frymë optimiste tek fermeri lushnjar, beratas apo fierak. Ai duhet të vrasë mendjen vetëm të mbjellë e të vjelë, sepse për të shitur kanë Netën. Nëse dikush ka një prodhim cilësor për të shitur, mendja menjëherë i shkon tek Neta. Nëse Neta i bën porosi që në fillim, atëhere aq më mirë. Dhe janë jo pak, por rreth 1500 fermerë që kanë kontakte me Netën, që asistohen nga ajo, që komunikojnë në vazhdimësi me të. Vërtet Elian-Export ka 50 gra të punësuara, por impakti i veprimtarisë së saj është shumë herë më i gjërë. Ajo është shndërruar në një hallkë shumë të rëndësishme mes shitësit dhe blerësit të huaj. Ajo përbën një motiv shtese një arsye më shumë pse fermeri duhet të punojë e kultivojë tokën. Pse ai duhet të prodhojë produkte cilësore. Ajo përbën një katalizator të zhvillimit të bujqësisë. Ndaj dhe ajo meritoi një grant qeveritar për ndërtimin e një magazine të re moderne, cka do ta cojë në një stad akoma më të lartë veprimtarinë e Elian-Export. Njëkohësisht, edhe kontributin e saj për ekonominë e zonës.

Suksesi i Neta Arapit, por edhe i biznesmenëve të tjerë që ushtrojnë  një aktivitet të kësaj natyre certifikon gjithashtu atë që shumë të huaj pranojne: cilësinë e produkteve shqiptare.

 

Suzuki Vitara e re, një SUV që bën zemrën të pulsojë fort

 

 

 

Shpëtim Luku

 

Si duhet të jetë një model i ri makine që ai të jetë i mirëpritur nga klientët? Si mundet ai të godasë në shenjë me të parën?

Nga pamja e jashtme ose sic thuhet ndryshe exteriori, ajo duhet të jetë tërheqëse në mënyrë që të të ndjellë ta admirosh e pastaj te kërkosh të futesh brenda saj. Kurse, kur futesh brenda saj, sapo të ulesh në vendin e drejtimit, duhet të të transmetojë ndjesi të tillë që të të mos bëhet të zbresësh më  e udhëtimi të mos ketë fund. Pikërisht përjetime të tilla i provon që në kontaktin e parë me Suzuki Vitara-n e re. Kompania e mirënjohur e prodhimit të automobilëve  lancoi para pak kohësh Vitara-n e re dhe sikurse ndodh zakonisht, konform praktikës së bashkëpunimit, u deshën edhe disa muaj që përfaqësuesja e Suzuki Motors në Shqipëri, kompania Artinel 95 ta sjellë atë e ta ketë të disponueshëm për tregun shqiptar. E rëndësishme është pra, që larmisë së llojeve e modeleve të ndryshme të makinave në tregun shqiptar, i është shtuar edhe një ofertë shumë e mirë dhe e leverdishme, sic është Suzuki Vitara e re. Sepse me 20000-21000 euro mund të bësh tënden makinën e shpallur si më e bukura në kategorinë  Small Croossover. Dhe nuk ka ndonjë arsye për tu habitur, përderisa ajo është produkt i një kompanie të mirënjohur, si Suzuki Motors, e cila është themeluar që në vitin 1908 dhe ka filluar prodhimin e mjeteve motorike në vitin 1937. Pra është produkt i një kompanie me një rol të rëndësishëm prej protagonisti në industrinë e prodhimit të automjeteve dhe motorcikletave. I një kompanie shumë të madhe, automjetet dhe motorcikletat e së cilës ka qenë përherë objekt i risive teknologjike dhe i një raporti të shkëlqyer mes cilësisë dhe cmimit.

Sapo kontakton me Vitara-nn e re ajo të fton të bëhesh gati për një eksperincë të re sepse rrezaton fuqi dhe energji. Karakterizohet nga një dizajn i bukur dhe i guximshëm që të ndihmon të vjedhësh vëmëndjen, kudo që mund të shkosh me të. Suzuki Vitara vjen me ndryshime që sjellin një pamje të hijshme dhe moderne të saj ku bien në sy një grilë e fortë me 5 elemente, parakolpi i fortë i përparëm i kromuar, dritat e pasme LED me efekt 3D. Edhe ngjyrat në dispozicion të klientëve janë rritur.Nga ky konktakt i parë me pamjen e jashtme të saj, shqisat aktivizohen për të konstatuar përsosjen e brendshme të një SUV-i të rritur plotësisht

Zemra fillon të shtojë pulsimin nga kurioziteti, kur së pari ulesh në vendin e shoferit dhe mendon kohën që do të kalosh me Vitarën e re. Kjo ndjesi na mbajti të mbërthyer përgjatë rrugës së provës nga Vora deri në Krujë. Në brendësi, makina është e gjërë, por jo aq sa të jetë e përshtatëshme për tu përdorur si makinë familjare. Ngado rrethohesh me butësi dhe ndjehesh rehtashëm. Dhe kur makina ndizet e motori rrotullohet, atëhere pushtohesh nga një ngazëllim i madh për të shkuar kudo e për të vizituar sa më shumë vende me Vitara-n e re.

 

 

Teknologjia është një nga pikat e forta të këtij SUV kompakt  japonez, si në aspektin e sistemeve të asistencës së shoferit ashtu dhe për siguruar  rehatinë në bord. Paneli i nstrumentave është i butë. Në veçanti, ka teknologji të shumta për të ndihmuar shoferin në timon: nga monitorimi për pikat e verdha në paralajmërim kur kthehet prapa, duke menduar për frenim autonom emergjent ose sinjalizim për kalimin e pavullnetshëm të korsisë së shoferit.

Suzuki Vitara është shumë e pasur në pajisje: kontroll automatik i klimës,  ekran  me prekje 7 “, Bluetooth, kompatibilitet me Android Auto, Apple CarPlay, kamera e pasme, kontrolli i lundrimit, dritat e mjegullës, 7 airbags, ka sensorë të dritës dhe shiut, sensorë parkimi të përparmë e të pasëm, pasqyra me palosje elektrike, një orë me dizajn të ri, drita të rregullueshme në lartësi të ulët etj

Të ngasësh një Suzuki Vitara të re, nga ato që janë prodhuar në vitin 2018 apo 2019, përvecse kënaqësisë është edhe  veprim i sigurt, pasi ajo ka sisteme ndihmëse në mbështjetje të sigurisë. Vitara përmban një sistem të avancuar të zbulimit e sinjalizimit, i cili përdor kombinimin e një kamere dhe një lazeri të bashkëngjitur në xhamin e përparmë.

Kamera identifikon problematikat në ecje në lidhje me distancat e makinave të tjera, të këmbësorëve para makinës, ndërrimin e korsisë dhe ia transmeton lazerit, duke bërë të mundur një siguri të shkëlqyer në rrugë. Kur një makinë po i afrohet shumë mjetit që ju po drejtoni, atëhere një ikonë paralajmëruese LED ndizet në pasyrën përkatëse të jashtme. Nëse shoferi ndryshon korsinë një ikonë LED ndizet dhe shoqërohet nga një paralajmërim zanor.

 Sa i takon motorevë ato janë në versionin Boostorjet 1.0 me tre cilindra dhe me 112 kaj fuqi, me reduktim të konsumit dhe emisionit të gazrave. Kurse për ata që duan më shumë sportivitet e madhështi është në dispozicion edhe motori 1.4 me 140 kuaj fuqi. Ky është një motor me injektim të drejtëpërdrejtë. Sistemi i injektimit të drejtpërdrejtë rrit efikasitetin e makinës dhe redukton konsumin e karburantit. Ka përshpejtim shumë të mirë, dizajni i motorit është  lehtë dhe kompakt.

Ne shkuam në Krujë me Vitara-n e re dhe u kthyem sërish në Vorë dhe vendin e kënaqësisë së përjetuar nga ky udhëtim i rehtshëm me të, e zuri keqardhja që po ndaheshim me një makinë komode. Me një makinë që na dhuroi emocione të forta.

 

 

 

MAHINDRA XUV 500, një fuoristradë me cilësi e cmim të shkëlqyer

Shpëtim Luku

 

Të blesh një makinë të re sot duket një zgjedhje e vështirë e plot dilema. Sepse larmia e markave dhe modeleve të tyre është aq e madhe sa duket se kjo e përligj “hutimin” e blerësit në treg. Por në realitet nuk ka pse të jetë kështu. Sot, kur kërkohet të veprohet me mendim të ekonomizuar e me racionalitet, orientimi në tregun e makinave të reja duhet të bëhet mbi raportin cilësi makine-cmim i saj. Sa më i mirë të jetë ky raport, aq me e goditur është blerja. Gjykuar sipas këtij raporti ne na ka surprizuar tej mase MAHINDRA XUV 500. Ky është një SUV i vërtetë,  prodhuar nga MAHINDRA MOTORS, pjesë e shumëkombëshes së mirënjohur indiane, Mahindra Group.  Ky grup i fuqishëm, përvec tregut të madh indian, prodhon automjete të mënyrë të dedikuar edhe për tregun europian dhe atë amerikan.  Mahindra Group eshte themeluar ne vitin 1945 dhe ka veprimtari ne mbi 100 vende anekend globit. Aktivitetet e Mahindra Group perfshijne sektorin automotiv, sherbime te IT, agrobiznes,  hoteleri e deri ne kompani ajrore.  I gjithe grupi ka realizuar per vitin 2018 nje turnover prej 20.7 miliarde dollare dhe ka mbi 240 mije punonjes. Per vende te vogla si Shqiperia, marka Mahindra mund te jete akoma e panjohur mire, por prodhuesi i saj eshte i “vjeter” ne tregun automotiv, me mbi 74 vite eksperience. Ne perberje te Mahindra Grup eshte edhe Ssang Yong Motors, kompania prodhuese e motoreve Piagio dhe Java. Gama e prodhimeve te saj ne fushen automotive eshte aq e madhe sa perfshin automjetet, kamionet, autobuzet, traktoret, motoret etj. Sa i takon automjeteve, e gjithe pervoja e saj eshte shpenzuar per te permbushur nevojat e nje tregu te stermadh sikurse eshte ai indian, ndersa  tani vemendja e saj eshte kthyer edhe nga tregje te tjera, ate europian dhe amerikan. Ne kete menyre, Mahindra i ka hyre nje gare dhe konkurence me industrite e mirenjohura automobilistike europiane, por e sigurte eshte qe, duke i dhene nje rendesi te madhe, sidomos dizajnit, ajo do te kete nje rol te rendesishem ne kete gare.

Meqënëse ekskluzivitetin e saj në Shqipëri e ka kompania e njohur ARTINEL 95, me një përvojë të gjatë në tregtimin dhe servisin e makinave të reja, ne patem mundësinë ta merrnin për një ditë një makinë Mahindra XUV 500  për ta shqyrtuar  dhe analizuar atë. Që në pamje të parë të bën përshtypje dizajni i vecantë i saj, stili i të cilit  duket se është frymëzuar prej leopardit. Mbulesa e ngritur simulon supet e ngritur e të hollë të tij. Projektoret LED janë në harmoni të plotë me grilën e përparme. Që në pamje të parë, Mahindra XUV 500 ka një pamje madhështore dhe magjepëse në rrugë. Dhe në këtë rast nuk ka asgjë për tu cuditur, përderisa dizajni i saj është realizuar as më shumë e as më pak, por nga vetë e famshmja PininFarina. E blerë për afro 168 milionë euro prej Mahindra Group, në vitin 2015, kjo studio dizajni e famshme per stilimin e automjeteve të Fiat-it, Ferrari-t, Maserati-t, Peugeot, Alfa Romeos, Lancia-s etj ka 4 vite që energjitë dizjanuese i ka të kanalizuara në funksion të Mahindra Motors. Dhe për rrjedhojë, ka  një kontribut të rëndësishëm në cilësinë e automjeteve që Mahindra Motors prodhon në Europë.

Nëse MAHINDRA XUV 500 ka një pamje impresionuese nga jashtë, e njëjta gjë mund të thuhet edhe për interiorin. Hapja e deres së makinës kryhet me një lehtësi të habitshme, mjafton edhe tërheqja e saj vetëm me një gisht. Hyrja brenda në makinë dhe ulja në vendin përkatës të shoferit apo pasagjerit është sërish një detyrë tejet e lehtë dhe sapo hyn brenda konstaton një automjet me një hapësirë të bollshme. Aty shikon që ky model është perfekti për ata që dëshirojnë makinë për nevoja familjare apo edhe për punë. Sepse Mahindra XUV 500 është e projektuar për të mbajtur 7 persona brenda saj, duke iu ofruar atyre udhëtim të sigurtë, komod dhe me konsum të ulët të karburantit e të pjesëve të këmbimit.

Por opsionale është edhe mundësia e përdorimit të makinës me 5 vende dhe në kategorinë e mjeteve tregtare të kategorisë N1.

Ne e provuam këtë tip automjeti në rrugën malore të Prezës, e cila eshtë një rrugë që të ofron situata të ndryshme dhe ku ti mund të konstatosh mënyrën e sjelljes së makinës në këtë terren të vështirë e plot kthesa. Edhe pse malorja është e fortë, Mahindra XUV 500, në saj të motorit të saj  MHAWK  2.2  ofronte një performancë shumë të mirë me një fuqi mbresëlënëse prej 155 kf. Asnjë deformim i rrugës nuk ndjehej brenda në makinë në saj të amortizimit të shkëlqyer që ajo ka. Nga Pateshi në Palaq është një segment rrugor që nuk mund të konsiderohet i mirë, por për Mahindra XUV 500 ishtë vështirësi e papërfillshme. Edhe në tatëpjeta të forta mjafton ta lësh makinën në marshin e parë dhe nuk ka nevojë as për këmbë ne frena e freksion, pasi ajo ka aftësinë të kontrollojë vetë shpejtësinë e zbritjes. I bazuar në traditën dhe përvojën e gjatë të Mahindra-s në ndërtimin e automjeteve fuoristradë dhe testimin e tyre në kushte terreni të vështira, përdorimin e patentave dhe teknologjive të avancuara perendimore dhe bashkëpunimin që ka Mahindra Motors prej dekadash me kompani të njohura europiano perendimore , XUV 500 është një SUV përvecse me stil unik, por që teknikisht e praktikisht ofron komoditet të lartë  e siguri  të niveleve më të larta bashkëkohore. Vetë afati i garancisë prej 5 vitesh, afat ky që është më i gjati në tregun e makinave të reja, tregon për besimin e madh që ka Mahindra Motors në cilësinë e automjeteve të prodhuara prej saj. Në kategorinë e tij, modeli i ri i Mahindra-s, XUV 500 ofron një raport unik, të pahasur në asnjë rast tjetër mes, të cmimit, cilësisë, shërbimit dhe vlerës së automjetit. Të marrësh një fuoristradë të këtyre përmasave e të kësaj cilësie për një cmim prej rreth 21 mijë euro, sa e ofron distributori zyrtar i saj ARTINEL 95, e për më tepër edhe me leasing, është një okazion dhe mundësi që duhet rrokur pa mëdyshje prej atyre që dëshirojnë të blejnë një makinë të kësaj kategorie. Sepse ndërmend më vjen dinamika që kanë pësuar makina analoge të Mahindra XUV 500.  Përpara disa vitesh,  për qëllime rritjeje pranie në treg janë shitur me cmime sa ai me të cilët shitet Mahindra XUV 500 sot. Për ta dyfishuar cmimin e tyre më pas. Ndaj për Mahindra XUV 500 cmimi prej 21 mijë euro, në raport me vlerën e makinës duket  modest, por që nuk mund të vazhdojë gjatë. Duhet përfituar nga kjo konjukturë.

 

Biznesmeni Asllan Baraj nis ndërtimin e fabrikës së tullave dekorative

 

Shpetim Luku

Pas një periudhe 2-3 mujore, fabrika e tullave KID –ALB do të ketë një “fqinje” të re. Si rezultat i inciativës së biznesmenit, tashmë të mirënjohur, Asllan Baraj,ka nisur puna për ngritjen e fabrikës së tullave dekorative. Është një investim që e kalon shifrën e 5-6 milionë eurove, por që gjykohet si një investim tejet i goditur, duke parë fazën e re ku ka hyrë sektori i ndërtimit. Gjithkush e ka të qartë sot se ndërtuesit shqiptarë i kanë një borxh të madh Tiranës dhe qyteteve të tjera të Shqipërisë, duke ngritur godina banimi e biznesi shkel e shko, pa asnjë projekt mbresëlënës, pa përdorim të produkteve cilësore, me fasada të tilla, kur godina “vjetërohej” që vitin e parë apo të dytë pas dorëzimi etj. Për rrjedhojë, sot kemi ndërtime të shumta, të cilat për nga funksionaliteti e paraqitja janë edhe më poshte se sa ndërtimet e dikurshme të para 90-ës, por me fasada të rikonstruktuara. Arkitekti i mirënjohur, Maks Velo, në një orvatje të para disa viteve për të paraqitur një album me 10 ndërtimet më të bukura në Tiranë pati shumë të vështirë të zgjidhte. Jo se ishin shumë e nuk dinte kë të seleksiononte, por ishin aq pak, sa mezi bëheshin 10!!!

Vetëm kohet e fundit situata ka ndryshuar. Ndërtimet tashmë kanë projekte të bukura, që presupozojnë përdorimin e materialeve cilësore  në fasada e brendësi. Janë ndërtime që sjellin kontribut në përmirësimin e pamjes së kryeqytetit e të qyteteve të tjera në përgjithësi. Të gjitha ndërtimet bëhen me fasada ku përdoren në mase materialet dekorative, por që  100 për qind e kerkesave plotesohet nga importi. Ky është edhe momenti i duhur, i identifikuar nga biznesmeni Asllan Baraj, për të ndërhyrë në treg, duke ngritur një fabrikë që do të vihet në funksion të kësaj morie ndërtimesh cilësore. Pas 2 apo 3 muajve, secili ndërtues që ka nevojë për produkte të tilla nuk ka pse të marrë rrugët për ti siguruar ato në Spanjë, Itali apo vende të tjera, por mjafton të shkojë  deri në Maminas e të kontraktojë. Sepse produktet do të jenë aq cilësore sa nuk do kenë asnjë dallim nga produktet e përdorura deri më tani, oferta e produkteve do të jetë e larmishme, teksa do të ofrohet një gamë mbi 30 të tilla, por edhe cmimi parashikohet të jetë më i leverdisshëm se sa ai i importit. Si cdo investim i ri, i realizuar në fushën e prodhimit, edhe fabrika e re është konceptuar me një kapacitet të tillë që të punojë edhe për eksport. Thjesht, sepse ajo do të jetë tani për tani, (ne te ardhmen nuk i dihet) një fabrikë unike për rajonin, e për rrjedhojë edhe furnizuesi kryesor i tyre.  Në fund të fundit, nuk ka shumë nevojë për imagjinatë, do të ndodhë ajo që ka ndodhur edhe me tullën masive.

Në fillim, megjithëse funksiononin disa fabrika tullash, të trashëguara nga koha e sistemit të kaluar, sërish, kërkesa kryesore konsumatore plotësohej nga importi për efekte kostove të larta të prodhimit këtu. Investimet e reja të kryera në industrinë e qeramikës e nxorrën thuajse tërësisht jashë loje produktin e importit. Aktualisht, industria vendase e qeramikës plotëson të gjithë nevjat e vendit, por që do të ishte e pamjaftueshme për të siguruar vazhdimësinë e saj. Ndaj, disa nga fabrikat kryesore të tullave, kanë siguruar një prezencë të fuqishme në eksport, ne vendet e rajonit. KID ALB është shembulli më i mirë, pasi gjatë vitit 2018, e pati raportin treg i brendshëm-eksport 50:50.

Rrugën që ndoqi KID ALB gjatë këtyre 10 viteve, suksesin që gatoi ajo gjatë kësaj periudhe, efektivitetin që manifestoi ajo vit pas viti, duke arritur të tejkaloi edhe pritshmëritë e planit të biznesit synon edhe “motra” e saj. Fundja, përderisa është fryt i idesë dhe inciativës së arkitektit të suksesit të KID ALB-it, Asllan Baraj, nuk ka pse të mos mbizotërojë optimizmi për fat të ngjashëm.

“Diamond”-it i shtohet një fabrikë madhështore makaronash

 

Shpëtim Luku

Fabrikës së prodhimit të miellit në Vorë të Tiranës i shtohet edhe një fabrikë makaronash. Kundrejt një investimi mbi 10 milionë euro, shumë kjo e konkretizuar në ndërtimin e fabrikës për prodhimin e grurit të fortë dhe asaj të makaronave, tashmë Diamond mund të thuhet pa frikë se është fabrika më e kompletuar e sektorit të përpunimit të drithërave.

Cdo investim i ri është një lajm i mirë për biznesin dhe ekonominë shqiptare. Mirëpo në rastin e ndërtimit të një fabrike të re, si kjo që ka ngritur “Diamond”, investimi është akoma edhe më i mirëpritur. Sepse kemi të bëjmë me një investim në fushën e prodhimit të një artikulli të konsumit të gjërë në mënyrë të përditshme, ndërkohë që deri më tani, makaronat, në shumicën më të madhe janë siguruar nga importi. Dhe në saj të teknologjisë ultramoderne e bashkëkohore, bëhet fjalë për një produkt shumë cilësor, i krahasueshem me produktin më të mirë analog italian. Investimi pra duket plotësisht i justifikuar e i studiuar, pasi raporti cilësi cmim do të jetë i tillë që do ti sigurojë avantazh konkurues në tregun shqiptar makaronave “Diamond”.  Kapaciteti i fabrikës është i atyre përmasave që ai mund të plotësojë nevojat e  të gjithë vendit. Mirëpo,  si cdo investim i ri që duhet realizuar me largpamësi dhe me aftësi konkuruese, përtej tregut të vogël shqiptar, edhe  fabrika e makaronave Diamond është parashikuar që të prodhojë edhe për eksport. Në këtë mënyrë pra, kemi të bëjmë me një subjekt, i cili do të sjellë ndryshime cilësore në treg, pas Shqipëria mund të kthehet nga një vend importues në pjesën dërrmuese të pastave, në një vend që arrin të eksportojë  brandin e saj.

Fabrika e makaronave është një tjetër zhvillim cilësor në biznesin e grupit Agroblend. I njohur prej publikut dhe kryesisht prej fermerëve si një kompani e hershme e tregtimit të inputeve bujqësore, Agroblend ka ardhur duke e rritur, diversifikuar dhe zhvilluar aktivitetin e saj. Para disa viteve, u ngrit fabrika e miellit Diamond, një fabrikë moderne, e cila u bë një protagonist i spikatur i tregut përkatës, kurse tani kjo fabrikë shton “gjymtyrë” duke iu bashkangjitur edhe ajo e prodhimit të makaronave të shkurtra e të gjata. Dhe përvec kësaj, duke qenë se makaronat kërkojnë një lloj gruri të vecantë, Diamond tashmë ka në përbërje të tij edhe fabrikën tjetër të prodhimit të grurit të fortë.

Prodhimi sapo ka nisur dhe është e sigurtë që ai do të mirëpritet në treg dukë shënuar kështu vijimin e historisë së suksesit të Diamond-it, edhe me një investim e produkt të ri.

SGS, rekord fitimi, ne prag mbarimi

 

 

Shpëtim Luku

 

Kompania koncensionare e kolaudimit te automjeteve SGS regjistron rekordin e fitimit ne historine saj 10 vjecare te aktivitetit te saj. Ne baze te te dhenave zyrtare, ajo ka arritur te siguroje nje fitim prej rreth 400 milione leke gjate vitit 2018, cka eshte edhe fitimi me i madh vjetor i arritur ndonjehere prej saj. I krahasuar me nje vit me pare, fitimi eshte rritur me afro 80 milione leke te reja, ose mbi 25 per qind ne terma relative. Eshte e lehtë të merren me mend faktorët që mund të kenë cuar në rritjen e fitimit, në kushtet kur tarifa e tij ka mbetur e pandryshuar ndër vite. Dy me kryesoret janë: rritja e numrit të automjeteve në qarkullim, të cilat duhet të paraqiteshin në sportelet e SGS për shërbim dhe së dyti, reduktimi i ndjeshëm i normave të amortizimit, përderisa bëhet fjalë për një kontratë që ndodhet në fundin e saj dhe investimet fillestare janë amortizuar plotësisht. Fitimi i kompanisë ka ndjekur një kurbë të tillë, ku ai ka qenë i ulët në vitet e para të aktivitetit, duke ardhur duke u rritur, për të kulmuar në vitin 2018. Kështu, koncensioni i kolaudimit të automjeteve  rezulton një histori suksesi personal për kompaninë, e cila ka likujduar plotësisht investimet e realizuara dhe ka siguruar fitimet përkatëse, mbase edhe përtej pritshmërive sipas plan biznesit. Kurse, gjykuar nga interesi i klientëve, nuk mund të konsiderohet plotësisht i tillë. Pasi, edhe pse shënoi përmirësim, në krahasim me kohën kur ky shërbim ofrohej nga shteti, serish difektet dhe problematikat, sidomos ato që lidheshin me radhet e gjata për të marrë shërbimin ishin prezente. Kompania u përpoq që ta zgjidhte këtë problem, nëpërmjet ofrimit të prenotimit online, por kjo vetëm në dy tre vitet e fundit të kontratës. Po kështu, kompania në bazë të kontratës ka patur për detyre që të realizojë në vitin e fundit të kontratës një riinvestim në masën 30 për qind të investimit fillestar, por edhe pse duhen vetëm 2-3 muaj që koncensioni të mbarojë zyrtarisht, ky investim nuk është realizuar.

Njërit prej koncensioneve të shumtë në ekonominë shqiptare i ka ardhur fundi. Interesant është të dihet mënyra se si do të ofrohet në të ardhmen shërbimi i kolaudimit të automjeteve. Që kompania të shpresojë në një ripërtëritje kontrate është normale nga ana e saj, por nuk është më e mira për qytetarët dhe shtetin. Ndaj, duhej të kishte filluar me kohë procesi i “dizajnimit” të formës si do të jetë ky shërbim pas disa muajsh e në vazhdim. Teorikisht mënyra më e mirë është ajo që siguron eleminimin e difekteve të vërejtura gjatë koncensionit të SGS, përmirësimin e shërbimit karshi qytetarëve, duke ulur kohën e marrjes së këtij shërbimi dhe po ashtu, edhe interesat e ofruesve të tij. I takon qeverisë që të bëjë përcaktimin përfundimtar, sipas shembujve pozitivë që janë me shumicë kudo. Edhe në rajon

Peugeot 508, makina më e bukur e vitit 2018 erdhi në Shqipëri

 

Modeli 508 është një rikrijim tërësor. Ekipi i dizajnit, gjatë krijimit të kësaj makine, përdori ekspertizën e tij për të ofruar estetikë dhe cilësi pa kompromis. Kujdes i është kushtuar cdo detaji, së bashku me siluetën dhe linjat e automjetit që janë bërë në përsosmëri.

Përmasat e balancuara, dyer pa korniza, janë projektuar me përpikmëri në mënyrë që cdo hollësi të shtojë prekjen e vetë elegancës dhe përsosmërisë. Me formën e saj dinamike, frontin agresiv dhe stilin muskuloz, modeli i ri Peugeot 508 zotëron tashmë një shpirt sportive dhe inovativ. Pjesa e brendshme, e pajisur me kroskotin e ri “i-cockpit” ofron një eksperiencë unike në mënyrën e të drejtuarit. Nga pozicioni i drejtimit, një panel prej 12.3 inch ofron cilësi maksimale në kontrollin e mjetit. E pajisur me ekran touch screen Full HD 10, bën të mundur ndërveprimin e drejtuesit me atë cfarë ky mjet mund ti ofrojë atij. Sediljet relaksuese dhe sistemi HI-FI Focal që ofron tinguj të pastër dhe të hollësishëm e shtojnë më tej kënaqësinë dhe rehatinë gjatë udhëtimit.

Peugeot e re  508 vjen me arredim premium, material cilësore, drita ambjentale LED, timon multifunksional, detaje të rikonceptuara për të shtuar ndjesitë e bukura gjatë udhëtimit. Me një gamë të gjerë të pajisjeve teknologjike, Peugeot 508 vjen e pajisur me gjeneratën më të fundit të ndihmës së drejtuesit që rrit sigurinë si dhe ndihmn gjatë manovrave, ditën dhe natën.

Ne Peugeot 508  gjenden sistemet e sigurisë së lartë si: Active City Brake, Monitorimi i këndit të vdekur, paketa Night Vision, sisteme kamerash 360 grade, sisteme intelegjente që sinjalizojnë drejtuesin e mjetit për daljen nga trajektorja e rrugës, system për dedektimin e këmbësorëve dhe pengesave në rrugë, shoqëruar kjo me frenimin e emergjencës, sistemin  njohjes së tabelave rrugore dhe të gjitha këto me qëllimin për ta kthyer drejtimin e mjetit në kënaqësi.

Gama e motorëve

 

Në gamën e motorëve, modeli 508 ofron asgjë më pak se gjeneratën e fundit të emetimit të gazrave, standartin superior Euro 6.2 dhe Euro 6.3. Në motorët benzinë Pure Tech, modeli vjen në kapacitetet  1.6 L me 180-225 kf. Ndërsa në motorët Blues HDi. Modeli vjen në kapacitetet 1.5 l me 130 kf dhe 2.0 l me 180 kf. Modeli 508 ofrohet me kambio manual dhe me kambio automatike me 8 raporte EAT8.

Modeli i ri Peugeot 508 është shpallur makina më e bukur e vitit  në vitin në 2018. E tillë u shpall  në Festivalin e 34 të Atumobilave, mbajtur në janar të këtij viti.

Koncensioni po mbaron, a duhet te liberalizohet kolaudimi i automjeteve?

 

Shpetim Luku

Ne muajin shtator të këtij viti përmbushet afati dhjetevjecar i koncensionit të kolaudimit të automjeteve nga kompania SGS Automotive Albania. Ka qene një koncension i suksesshëm apo i dështuar e problematic- kjo është një pyetje, përgjigja e së cilës është e ndryshme nga këndvështrime të ndryshme. Nëse gjykojmë nga interesat e kompanisë koncensioni mund të konsiderohet më tepër se i suksesshem. SGS Automotive Albania nuk ka ndonjë arsye të qahet, pasi gjatë këtyre dhjetë viteve llogaritë dhe pritshmeritë e saj prej plan biznesit janë realizuar, për të mos thënë tejkaluar. Vetëm në vitin e fundit kompania realizoi një fitim vjetor prej 337 milionë lekësh, në vitin 2016 afro 200 milionë lekë, e po kaq mesatarisht cdo vit të veprimtarisë së saj. Me një përllogaritje të thjeshtë i takon që përgjatë gjithë periudhës që ka zgjatur koncensioni, kompania SGS Automotive Albania të ketë siguruar një total fitimi prej afro 2 miliardë lekë të reja. Se sa fitimprurës ka qenë ai për kompaninë, kjo del më në pah, po qe se fitimi krahasohet me vlerën e investimit të parashikuar e të realizuar. Nëse do i referohemi kontratës përkatëse, përfituesi i koncensionit kishte si detyrim të realizonte një investim prej rreth 580 milionë lekë në momentin e fillimit të veprimtarisë dhe rreth 30 për qind e vlerës së këtij investimi duhet ta realizonte 4 muaj para përfundimit të afatit të koncensionit, me qëllim rinovimin e teknologjisë. Ky afat ka trokitur dhe nuk dihet nëse ky investim është realizuar apo jo, megjithatë, e rëndësishme është pra, që ky koncension ka qenë tejet fitimprurës për kompaninë përfituese.

 Por nëse gjykojmë nga interest e konsumatorit, atëhere rezulton që ky koncension,  ka manifestuar edhe difekte që janë tipike për  rastet kur një shërbim apo produkt është monopol. Për hir të së vërtetës  duhet pranuar se ka patur përmirësime, në krahasim me kohën kur ky shërbim ofrohej nga shteti, pasi ka reduktuar ndjeshëm shkallën e korrupsionit dhe shërbimi i kolaudimit të automjeteve nuk ishte më formal. Por ka patur problematika sa i takon radhëve të krijuara, kohës së realizimit të shërbimit, tarifave etj. Me futjen e shërbimit të prenotimit online, radhët u reduktuan, megjithatë duket se kjo gjë është bërë e mundur vetëm në periudhën e fundit të koncensionit. “Është një koncension skandaloz” -deklaroi pak kohë më parë, ish- Ministri i Financave dhe Ekonomisë, Arben Ahmetaj. Probleme ka konstatuar edhe Autoriteti i Konkurencës e megjithatë, këto konstatimë tashmë pak vlejnë sepse koncensionit po i vjen fundi.  Cështja shtrohet se cfarë forme duhet të ketë ky lloj shërbimi në të ardhmen. A duhet të liberalizohet ai apo jo? Tani është pikërisht koha e duhur për të filluar e menduar “dizajnimin” e ri të këtij shërbimi. Shembuj ka nga më të ndryshmit, por në kushtet e Shqipërisë, shembullin  më të mirë e jep Kosova, e cila këtë shërbim e ka tërësisht të liberalizuar, duke ua besuar atë serviseve të rregullta e që plotësojnë disa kritere. Kjo praktikë mund të ndiqet edhe në Shqipëri, aq më tepër kur në realitetin e biznesit shqiptar ka një sërë veprimtarisht të speciaizuara në autoriparimin dhe që fare mirë mund ta marrin përsipër edhe këtë shërbim. Se cfarë formë konkrete do i jepet realizimit të këtij shërbimi është detyrë e institucioneve përkatëse, mirëpo kohapër të menduar e programuar ka ardhur. E rëndësishme është që ato problematika që janë shfaqur me koncensionin monopol, të reduktohen sa më shumë me organizimin e ri.

 

Shpëtim Luku/ RRETHI VICIOZ I STRUKTURAVE TURISTIKE

 

 

Kur Shqiperia ndryshoi sistemin ekonomik dhe politik, të shumtë ishin specialistët, vendas dhe të huaj të cilët i përcaktuan asaj, turizmin si një nga degët dhe prioritetet kryesore të ekonomisë. Mirëpo përgjatë gjithë periudhës së tranzicionit të stërzgjatur vendi në tërësi u drejtua me kaotizëm dhe anarki, cka bëri pra që  ato që janë edhe asetet kryesore turistike të vendit ti nënshtrohen një degradimi të thellë. Shembujt janë të shumtë dhe gjithkujt i dalin përpara syve dhjetra raste të tilla. Vetëm pas vitit 2013 janë duke u bërë përpjekje për një lloj dizajnimi të turizmit shqiptar. Janë ngritur disa struktura të mirëfillta turistike, sikurse është resorti Grand Blue Fafa në Golem, Resorti Premium, gjithashtu në Golem, është në process resorti “Prestige” tek Mali Robit(ish-Mak Albania), është miratuar leja përkatëse dhe eshte në fillimet e tij resorti turistik i Kakomesë, i cili shtrihet në rreth 130 mijë metra katror sipërfaqe dhe do të ketë afro 650 dhoma të vendosur në vila dykatëshe e një sërë hotelesh të tjera cilësore. Në sezonin e vitit të kaluar disa nga resortet e përmendura më sipër patën një frekuentim të mirë me turistë të huaj nga vende të tilla si Polonia, Norvegjia, Maqedonia, Kosova etj, cka do të thotë se disa nga kushtet që favorizojnë një turizëm të mirëfillte egzistojnë. Pra resortet  cilësore egzistojnë dhe do të shtohen, diellin dhe rërën natyra na i ka dhënë me bujari. Po kështu janë bërë përmirësime edhe sa i takon furnizimit me energji elektrike apo sistemimit të ujerave të zeza. Megjithatë, turizmi i mirëfilltë shqiptar ka tashmë si sfidë kryesore të tij cilësinë e shërbimit. Me qëllim që të përmbushen pritshmëritë e turistit të huaj, eshtë mëse e nevojshme përmirësimi i cilësisë së shërbimit. Mirëpo që të përmirësohet ai duhet krijuar grupi i punonjësve me përvojë në këtë sektor. Por që të krijohet kjo përvojë, duhet që ata të jenë të lidhur pazgjithshmërisht me strukturat turistike ku ata janë të punësuar. Nga ana tjetër strukturat turistike e kanë të pamundur të punojnë 5 muaj, apo edhe 6 muaj e të vazhdojnë të mbajnë të hapur strukturën e të paguajnë edhe për 6 muaj të tjerë pa patur punë. Duket pra se kemi të bëjmë me një rreth vicioz. Pronarëve të resorteve iu dalin llogaritë e biznesit vetëm po të punojnë 5 apo 6 muaj e më pas ti venë celësin resortit, në pritje të sezonit tjetër. Por nëse e cojnë në shtëpi stafin egziston mundësia që sezonin tjetër shumica prej tyre të jetë sistemuar diku tjetër, e duhet të nisë cdo gjë nga fillimi. Kjo sigurisht dëmton cilësinë e shërbimit. Fatos Cerenishti, Pronari i resortit turistik “Grand Blue Fafa” e shpreh në mënyrë sistematike këtë shqetësim. Por edhe Luan Leka, biznesmeni tjetër, i cili është sipërmarrës i projektit të Kakomesë është dakord me këtë konstatim. Pyetja që shtrohet në këtë rast  është se si mund të gjendet një zgjidhje e cila është e aftë të sigurojë edhe daljen mirë të llogarisë së biznesit të kësaj fushe, por edhe qëndrueshmërinë e stafeve, cka do të sjellë specializimin e tyre në këtë sektor. Realiteti i vendeve të tjera me turizëm të zhvilluar sugjeron zgjidhje, megjithëse nuk mund të themi nëse ato janë apo jo të aplikueshme në kushtet e Shqipërisë. Psh edhe në Itali, puna nëpër hotelet turistikë është me karakter stinor, mirëpo për pjesën tjetër të vitit, punonjësit marrin një pjesë page nga shteti, për aq muaj, sa janë struktura turistike ka paguar kontribute per ta gjatë aktivitetit të atij viti. Shqiperia është një vend me buxhet të varfër e me shumë probleme për të zgjidhur, por edhe ky, në të cilin kanë hasur strukturat turistike, nuk ka si të neglizhohet. Është nonsens të rrish në shpresë të mirëkuptimit të turistëve të huaj, në një kohë që standartizimi i shërbimit, njësoj si ai që ata marrin në vende të tjera, nis nga krijimi i stafeve që krijojnë eksperiencën e duhur në këtë “punë të re”.

Shpetim Luku/ Si të orientohemi në xhunglën e tregut?

 

Para pak ditësh Shqipëria mori një lajm zyrtar të pakëndshëm. Sipas Bankës Botërore, vendi ka një renditje shumë të keqe sa i takon efikasitetit të struktura shtetërore në mbrojtje të konsumatorit. Konkretisht, renditemi në vendin e 6-shtë ndërmjet 100 vendeve sa i takon performancës së keqe të këtyre institucioneve. Sigurisht që ky lajm thjesht legalizon atë perceptim të përgjithshëm të publikut lidhur me këtë cështje. Sepse që strukturat shtetërore në mbrojtje të konsumatorit funksionojnë dobët kjo është dicka që dihet dhe në gjuhën popullore publiku e ka shprehur në ankesat e vazhdueshme të tipit: nuk dimë cfarë hamë, nuk dimë cfarë konsumojmë etj etj. Mjafton një shkrim apo një status në facebook rreth kësaj teme për të konstatuar një lloj alarmi tek konsumatorët, dyshime të theksuara të tyre rreth cilësisë së asaj që konsumojnë.

Por ndërkohë, ka edhe një fakt tjetër interesant dhe ai lidhet me evidentimin që bëjnë të huajt lidhur me cilësinë e ushqimit në Shqipëri. Të gjithë gazetarët, blogerat që kanë ardhur për të shkruar në vendin tonë, ushqimin e mirë e të lirë e përmendin si një prej avantazheve kryesore dhe një prej motiveve –midis shumë të tillëve-, pse duhet vizituar Shqipëria. Kemi të bëjmë me ndonjë kontradiktë? Jo, të dyja janë të vërteta. Pra, që edhe manovra në kurriz të konsumatorit në treg ka sa të duash, por  edhe produkte cilësore gjen sa  të duash në treg. Dhe ne një situatë të tillë, paqartësia, konfuzioni i konsumatorit është mëse i natyrshëm dhe i justifikuar. Të konsumosh plot dyshim mallrat e përdorimit të përditshëm është një torturë e vërtetë. Aq më tepër kur edhe media, në vend që të qartësojë situata të caktuara, në vend që të bëjë transparencën dhe hierarkinë mbi bazë cilësie në treg, në vend që të flasë me emra konkrete në rastet kur bën ndonjë punë hetimorë gazetareske, vetëm sa e shton konfuzionin e qytetarëve duke folur në tërësi e në përgjithësi për problemin. Megjithatë egziston një mënyrë se si të kompensohet mungesa e efikasitetit të strukturave në mbrojtje të konsumatorit. Egziston një mënyrë si të orientohesh në treg e të blesh mallra pa asnjë dyshim mbi cilësinë e tyre. Ajo është të preferosh produkte të kompanive që kanë vite që rrezatojnë  seriozitetin dhe vazhdimësine e tyre. Qofte keto kompani prodhuese e qofte importuese. Kompani të tilla serioze ka me dhjetra në Shqipëri. Ne cdo fushë, në cdo sektor. Ka në përpunimin e qumështit, në përpunimin e mishit, në përpunimin e drithërave, ka kompani serioze karburanti etj etj. Janë kompani të cilat kanë vite në treg dhe këtë egzistencë afatgjatë  e kanë bërë të mundur nëpërmjet punës plot përkushtim, pasion e seriozitet në fushën ku veprojnë. Janë kompani që suksesin afatgjatë të deritanishëm e kanë realizuar duke ofruar mallra e shërbime me cilësi. Janë kompani që suksesin në vazhdim e kanë projektuar sërish duke patur për kalë beteje, pikërisht cilësinë. Janë kompani ku janë bërë investime të mëdha miliona e miliona euro e për rrjedhojë, këto kompani  nuk kanë asnjë arsye të aplikojnë mënyra përfitimi të pandershme, në kurriz të qytetarit, pasi  edhe kostoja që do tju duhej të paguanin  do të ishte tepër e madhe. Perkundrazi, subjektet qe janë të vogla në treg, pa fuqi konkuruese të spikatur janë më të prirura për të aplikuar “lojë” të pandershme. Duke ushtruar profesionin kam patur raste të njihem nga afër me shumë prej këtyre kompanive serioze dhe ato janë vërtet kompani moderne e bashkëkohore. Nëse do ta shtrish dyshimin dhe tek to, atëhere ky nuk është një dyshim racional, por thjesht dyshim i dikujt që nuk dëshiron të besojë në asgjë dhe askund.

Është lehtësisht e kuptueshme që sukses afatgjatë është ai që realizohet mbi bazën e besimit të konsumatorit. Është ky i fundit ai që i vë “vulën” cilësisë së produkteve apo shërbimeve që nxjerrin në treg kompanitë nëpërmjet besimit apo mosbesimit, nëpërmjet përfilljes apo jo të tyre.  Kompanitë që kanë sukses afatgjatë në treg janë kompani me reputacion dhe gjeja me e cmuar që ata kanë është pikërisht ky, pra reputacioni. Atë nuk do të donin ta vinin në dyshim për asnjë cmim, për asnjë përfitim. Në të kundërt, nëse ky reputacion, i krijuar me punë, përkushtim e seriozitet, bie, atëhere ka filluar edhe rënia e kompanisë.

Pra kompanitë e mëdha prodhuese janë filtri i parë i cilësisë dhe të konsumosh produktet e tyre do të thotë të kesh larguar veten nga dyshimet që stimulohen përditë e më shumë

Por kujdesi përforcohet akoma më tepër, në rast se përzgjedh edhe vendin e furnizimit. Njësitë e tregtimit sot janë të tipit minimarkete, markete, supermarkete e hipermarkete, individe. Vendet e tregtimit jane gjithashtu te ndryshme. E tille eshte rruga, te tilla jane tregjet e licensuara.  Nëse ke mundësi të zgjedhësh që të furnizohesh nëpër supermarkete të mëdha, atëhere i je larguar shumë mundësisë që të “takohesh” me produkte të imituara, të fallsifikuara, produkte të spekuluara etj. Sepse edhe supermarketet janë një lloj i caktuar filtri. Askush prej tyre nuk është i ineteresuar të fuse në to produkte të tilla, të cilat do të mundësonin krizë besimi kundrejt tij e për rrjedhojë do ti cënin imazhin dhe vizitat e klientëve në to. Para disa vitesh doja të ndihmoja një biznesmen që kishte ngritur një fabrikë modern prodhimesh blegtorale për të tregtuar poduktet e tij në një supermarket të njohur. Pronari i rrjetit të supermarketeve kërkoi të shikonte me sytë e tij fabrikën dhe pasi e realizoi këtë, mori disa monstra të produkteve që pretendohej të futeshin në supermarketet e tij dhe iu bëri analizat përkatëse në laboratorë. Kjo tregon pra që pronarët e supermarketeve  janë “vigjëluesit” e tjerë kundrejt cilësisë së mallrave, duke ofruar në treg alternativa të besueshme. Problemi kryesor në Shqipëri është se shumë persona nuk e kanë mundësinë për vepruar sipas kësaj mënyre, për shkak të fuqisë së ulët blerëse, cka i detyron ata që në blerje të kenë tregues primar vetëm cmimin. Ndaj duket se ata janë edhe më të ekspozuarit dhe të penalizuarit nga mungesa e eficencës së institucioneve në mbrojtje të konsumatorit